Aşağıda belirtilen kriterler kapsamına giren maddeler atık olarak tanımlanır:
Standart dışı ürünler, sağlıklı kullanım süresi geçmiş olan ürünler, dökülmüş, niteliği bozulmuş yada yanlış kullanıma maruz kalmış olan maddeler (kontamine olmuş maddeler), aktiviteler sonucu kontamine olmuş yada kirlenmiş maddeler (temizleme işlemi atıkları, ambalaj atıkları), kullanılmayan kısımlar (atık piller ve katalizörler), yararlı performans gösteremeyen maddeler (kontamine olmuş asitler), endüstriyel proses kalıntıları (destilasyon atıkları), kirliliğin önlenmesi amacı ile kullanılan proses kalıntıları (yıkama çamurları, filtre tozları, kullanılmış filtreler), yüzey işlemleri kalıntıları (torna atıkları ve benzeri), hammadde işleme proses kalıntıları (petrol slopları, madencilik ve benzeri), değerini kaybetmiş olan maddeler (PCB’lerle kontamine olmuş yağlar), ihracatçı ülkenin kanunlarına göre yasak getirilmiş olan maddeler, yeniden kullanım veya geri kazanım amacı ile getirilen maddeler, kontamine olmuş alanın iyileştirme çalışmalarından doğan maddeler.
Yukarıda bahsedilen katagorilere ait olmayan fakat üretici ya da ihracatçı tarafından atık olarak kabul edilen maddeler. Yukarıda belirtilmeyen üretim atıkları atık olarak tanımlanır.
Atık Kodunun Belirlenmesi:
Bir atığın kodunun belirlenmesi için ilk olarak Yönetmeliğin EK-7 listesinde (01)den (12)ye kadar olan bölüme bakılır.
Eğer burada uygun kod bulunamıyorsa (17)den (20)ye kadar olan bölümlerlere bakılır.
İlk iki adımda belirtilen alanlarda atık kodu bulunamıyorsa bu sefer atığı tanımlamak için (13), (14) ve (15) ana başlıkları atlında verilen bölümler incelenmelidir.
Eğer atık kodlarından hiç biri uyarlanamıyor ise, atık, (16) ana başlığı altında verilen bölüm uyarınca tanımlanmalıdır.
Eğer atık, (16) ana başlığı altında verilen bölümde de bulunamıyor ise (…..99) kodu (başka türlü tanımlanamayan atıklar), ilk adımda tanımlanan liste bölümündeki aktiviteye uygun olarak kullanılmalıdır.
Atık Kod Numaraları Tablosu (Yönetmelik Ek-7)
Tehlikeli Kabul Edilen Atıkların Özellikleri
• H1 ‘Patlayıcı’:
• H2 ‘Oksitleyici’:
• H3-A ‘Yüksek oranda Tutuşabilenler’:
• H3-B ‘Tutuşabilen’:
• H4 ‘Tahriş edici’:
• H5 ‘Zararlı’:
• H6 ‘Toksik’:
• H7 ‘Kanserojen’:
• H8 ‘Korozif’:
• H9 ‘Enfeksiyon yapıcı’:
• H10 ‘Teratojenik’:
• H11 ‘Mutajenik’:
• H12 Havayla, suyla veya bir asitle temas etmesi ile zehirli veya çok zehirli gazları serbest bırakan madde veya preparatlar.
• H13 Yukarıda listelenen karakterlerden herhangi birine sahip olan atıkların bertarafı esnasında ortaya çıkan madde ve preparatlar.
• H14 ‘Ekotoksik’: Tehlikeli atık eşik konsantrasyonları (EK 7de “M” ile işaretlenmiş atıklar için
• “Tehlikeli olarak adlandırılan atıkların, Ek 5’te listelenen özelliklerden bir veya daha fazlasını içermesi ve H3, H4, H5, H6, H7, H8, H10 ve H11’in de aşağıdaki özelliklerden birini veya birden fazlasını taşıması gerekir.
• parlama noktası <=55 ºC
• toplam yoğunluk ≥ %0.1 da, yüksek seviyede toksik madde olarak sınıflandırılan bir veya daha fazla madde
• toplam yoğunluk ≥ %3 da, toksik madde olarak sınıflandırılan bir veya daha fazla madde
• toplam yoğunluk ≥ %25 da, zararlı madde olarak sınıflandırılan bir veya daha fazla madde
• toplam yoğunluk ≥ %0.1 da, R35 olarak sınıflandırılan bir veya daha fazla korozif madde
• toplam yoğunluk ≥ %5 da, R34 olarak sınıflandırılan bir veya daha fazla korozif madde
• toplam yoğunluk ≥ %10 da, R41 olarak sınıflandırılan bir veya daha fazla tahriş edici madde
• toplam yoğunluk ≥ %20 da, R36, R37 ve R38 olarak sınıflandırılan bir veya daha fazla tahriş edici madde
• yoğunluk ≥ %0.1 da, kategori 1 ya da 2’de kanserojenik olduğu bilinen bir madde
• yoğunluk ≥ %1 da, 3’üncü kategori de kanserojenik olduğu bilinen bir madde
• yoğunluk ≥%0.5 da, 1 ya da 2’nci kategori R60, R61 olarak sınıflandırılmış üretimi toksik olan bir madde
• yoğunlukta ≥ %5 da, 3’ncü kategori R62, R63 olarak sınıflandırılmış üretimi toksik olan bir madde
• yoğunluk ≥ 0.1 da, 1 ya da 2’nci kategori R 46 olarak sınıflandırılmış bir mütajenik madde
• yoğunluk ≥ 1 de, 3’ncü kategori R 46 olarak sınıflandırılmış bir mütajenik madde
• NOT: R kodları (Risk durumu) Tehlikeli Maddelerin Ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması Ve Etiketlenmesi Hakkında Yönetmelik EK-5 te ve Tehlikeli Madde Ve Müstahzarlara İlişkin Güvenlik-S İbareleri Ek-6 da verilmektedir. İlgili Yönetmelikler
Atıkların Uluslararası Ticareti
Tehlikeli atıkların ülkemize ithalatı yasaktır. Ancak, sektör itibari ile ekonomik değere haiz atıkların ithal izinleri yayımlanacak tebliğler doğrultusunda verilir. Atıkların ihracatı sadece OECD;AB ülkeleri ile Liechtenstein ülkesine yapılabilmektedir. Atık ihracatında, İthalatçı ülke ile transit ülkelerin yazılı onayları alındıktan sonra ihracat işlemine izin verilmektedir. İhracat işleminde bildirim ve taşıma formları kullanılmaktadır.
Tehlikeli Atık Bertarafı
Birçok tehlikeli atık yada tehlikeli kimyasal, risklerini azaltacak bazı önlemler alınarak kullanılabilir. Atıldıklarında bu maddeler kullanıcılar tarafından kontrol edilemezler. Bu maddelerle direk yada dolaylı olarak temasta bulunan canlıların zarar görmesine neden olabilir. Bu sebeple risklerinden dolayı, tehlikeli atıklar diğer atıklardan ayrı olarak uygun şekilde toplanıp işlem görmelidir.
Tehlikeli atıklar değerlendirilirken aşağıdaki metodlar uygulanır:
• Kaynakta azaltma/önleme: Atıklardan kaçınmanın en iyi yolu, kaynağında üretilmemesi veya en az atık üretilmesidir.
• Geri dönüşüm: Atıkların tamamının veya içindeki kullanılabilir maddelerin geri kazanımı yada tekrar kullanılmasıdır (atık yağ geri kazanımı gibi).
• Arıtma: Atıklar fiziksel, biyolojik yada kimyasal arıtma ile atık tehlikesiz veya daha az tehlikeli hale getirilebilir.
• Bertaraf: Atık oluşumunun kaçınılmaz olduğu ve yukarıda belirtilen işlemlerin uygulanamadığı durumlarda değerlendirilemeyen atıklar yakma, depolama gibi metotlarla bertaraf edilir.
Tehlikeli atıkların bertarafı konusunda “Atık Yakma Tesisi Lisansı” ve “Tehlikeli ve Tıbbi Atık Depolama Tesisi Lisansı” bulunan tek tesis İzmit İli sınırları dahilinde faaliyet gösteren İZAYDAŞ (İzmit Atık ve Artıkları Arıtma Yakma ve Değerlendirme A.Ş.) tesisidir.
Bu tesisin; 35.000 ton/yıl kapasiteli tehlikeli atık yakma ünitesi ve Toplam 790.000 m³ kapasiteli tehlikeli atık depolama sahası bulunmaktadır.
